Pratili su 1.037 ljudi od rođenja i otkrili da je 1 osobina iz djetinjstva važnija od inteligencije

Jedna osobina iz djetinjstva predviđa zdravlje, uspjeh i kvalitet života

Kada su novozelandski istraživači 1972. godine započeli praćenje više od hiljadu novorođenčadi iz jednog primorskog grada, njihov cilj bio je da otkriju na koji način djetinjstvo oblikuje život odraslih ljudi. Više od pola vijeka kasnije, rezultati jednog od najdugotrajnijih istraživanja ljudskog razvoja pokazali su da zdravlje, finansijski uspjeh i opšti kvalitet života u odrasloj dobi ne predviđaju najbolje ni inteligencija ni porodični prihodi, već jedna osobina koja se može prepoznati još u ranom djetinjstvu – samokontrola.

Riječ je o Dunedin studiji, jednom od najpoznatijih longitudinalnih istraživanja na svijetu, koje traje više od 50 godina.

Više od pet decenija praćenja iste generacije
Studija je započela sredinom sedamdesetih godina prošlog vijeka i obuhvatila je 1.037 djece rođene u bolnici Queen Mary u gradu Dunedinu na Novom Zelandu između 1. aprila 1972. i 31. marta 1973. godine.

Istraživanje je pokrenuo Fil Silva, nekadašnji učitelj i student psihologije koji se bavio razvojem djece. Zahvaljujući kontinuiranom finansiranju, učesnici su tokom godina redovno prolazili detaljna testiranja i procjene.

Danas je istraživanje ušlo u fazu procjene učesnika u 52. godini života, koja se sprovodi između 2024. i 2026. godine.

Rezultat je jedna od najdetaljnijih slika ljudskog razvoja ikada prikupljenih. Učesnici Dunedin studije do sada su doprinijeli nastanku više od 1.400 naučnih radova, knjiga i izvještaja.

Posebno impresivna je stopa odziva. Tokom posljednjeg završenog kruga istraživanja, između 2017. i 2019. godine, učestvovalo je čak 94 odsto živih članova studije, što predstavlja najvišu stopu praćenja za istraživanja ovog tipa i trajanja u svijetu.

Zbog toga su učesnici Dunedin studije u jednom tekstu časopisa Science iz 2018. godine opisani kao „hiljadu najistraživanijih ljudi na svijetu“.

Samokontrola kao ključni pokazatelj budućnosti
Najvažniji nalaz studije objavljen je 2011. godine u radu koji su predvodili Teri Mofit i Avšalom Kaspi, zajedno sa Ričijem Pultonom.

Istraživači su analizirali podatke o samokontroli prikupljene kod djece između treće i jedanaeste godine života. U obzir su uzete procjene roditelja i nastavnika, zapažanja istraživača, samoprocjene, kao i testovi koji su mjerili strpljenje, upornost i sposobnost odgađanja trenutnog zadovoljstva.

Kada su te rezultate uporedili sa životnim ishodima učesnika u 32. godini života, otkrili su izuzetno snažnu povezanost.

Pokazalo se da je samokontrola iz djetinjstva predvidjela gotovo sve važne životne ishode.

Djeca koja su imala niži nivo samokontrole, bez obzira na inteligenciju ili društveni status porodice, kasnije su češće imala zdravstvene probleme, uključujući bolesti desni, respiratorne tegobe, povišen holesterol, visok krvni pritisak i izraženije znakove upalnih procesa u organizmu.

Istovremeno su rjeđe posjedovala nekretnine, imala manje ušteđevine, češće bila zadužena i češće postajala samohrani roditelji.

Takođe su češće imala krivične presude i veću vjerovatnoću razvoja zavisnosti od alkohola, duhana, kanabisa ili drugih droga.

Veza je bila gotovo savršeno postepena – oni sa najnižim rezultatima ostvarivali su najlošije životne ishode, dok su oni sa najvišim rezultatima imali najviše uspjeha.

Šta zapravo podrazumijeva samokontrola?
Naučnici naglašavaju da samokontrola nije jedna jedina osobina, već skup sposobnosti koje psiholozi proučavaju decenijama.

Ona uključuje savjesnost, samodisciplinu, upornost, sposobnost odgađanja zadovoljstva, planiranje unaprijed, kontrolu impulsa i upravljanje emocijama radi ostvarivanja dugoročnih ciljeva.

Djeca sa visokim nivoom samokontrole uglavnom su mogla da sačekaju, ostanu fokusirana na zadatak, završe ono što započnu i razmisle o posljedicama prije nego što djeluju.

S druge strane, djeca sa nižim rezultatima imala su više poteškoća upravo u tim oblastima.

Male odluke, velike posljedice
Prema istraživačima, uticaj samokontrole na životne ishode djelimično je intuitivan, a djelimično rezultat niza malih odluka koje se godinama gomilaju.

Mladi sa nižom samokontrolom češće počinju pušiti prije nego što razumiju posljedice zavisnosti, odustaju od školovanja u trenucima frustracije, postaju roditelji u ranoj dobi zbog loše planiranih odluka ili počine manja krivična djela koja ostavljaju trajne posljedice.

Svaka od tih odluka pojedinačno može djelovati beznačajno, ali tokom deset ili dvadeset godina oblikuje potpuno drugačiji životni put.

Istraživači su utvrdili da su učesnici koji su završili srednju školu, nisu pušili i nisu postali roditelji u tinejdžerskom dobu imali znatno bolje životne ishode, čak i kada su kao djeca imali niži nivo samokontrole.

Ipak, čak i oni koji su izbjegli najveće životne zamke, a imali slabiju samokontrolu, kasnije su pokazivali određene nedostatke.

Zaboravljanje obaveza, neispunjavanje dogovora, problemi sa štednjom ili nepridržavanje medicinskih preporuka stvaraju male, ali trajne troškove koji se tokom decenija pretvaraju u značajne razlike u zdravlju, finansijama i međuljudskim odnosima.

Dobra vijest: Samokontrola se može razvijati
Iako rezultati jasno ukazuju na značaj samokontrole, istraživači ističu da ona nije trajno određena osobina.

Naprotiv, značajan broj učesnika pokazao je poboljšanje između djetinjstva i adolescencije.

Takvi učesnici kasnije su ostvarili mnogo bolje životne rezultate nego što su njihovi rani rezultati nagovještavali.

Drugim riječima, samokontrola se može razvijati i jačati.

Autori istraživanja smatraju da programi usmjereni na razvoj samodiscipline, planiranja, upornosti i emocionalne regulacije u djetinjstvu mogu imati izuzetno snažan dugoročni efekat.

Nakon objavljivanja rezultata 2011. godine, u brojnim školama pokrenuti su programi koji razvijaju upravo te vještine, a rezultati su uglavnom bili ohrabrujući.

Istraživanje koje i dalje traje
Dunedin studija traje i danas.

Trenutno je u toku procjena učesnika u 52. godini života, a završetak tog dijela istraživanja planiran je za kraj 2026. godine.

Istovremeno se prati i nova generacija – djeca originalnih učesnika – kako bi naučnici mogli proučavati na koji način se obrasci samokontrole, mentalnog zdravlja i životnih ishoda prenose sa generacije na generaciju.

Nakon više od pola vijeka istraživanja, zaključak koji se najdosljednije ponavlja ostaje jednostavan: djeca koja su bolje upravljala svojim ponašanjem i impulsima odrasla su u ljude koji su ostvarili bolje zdravstvene, finansijske i društvene ishode od svojih vršnjaka.

A upravo je to, smatraju istraživači, osobina koju je mnogo lakše prepoznati kod petogodišnjeg djeteta nego kasnije naučiti.