Češki speleolozi tvrde da su na Balkanu našli najveće podzemno termalno jezero
Češki speleolozi tvrde da su na jugu Albanije, uz granicu s Grčkom, pronašli najveće poznato podzemno termalno jezero. Nalazi se na dnu jame duboke više od 100 metara, dugo je 138 metara i sadrži 8.335 kubnih metara tople mineralne vode. Evo kako su istraživači došli do njega.
Češki istraživači prvi put su do podzemnog sistema u kanjonu Vromoner stigli 2021. godine. Ekspediciju je predvodio speleolog Marek Audy. Put im je pokazao visok stub pare koji se uzdizao iz krečnjačkog masiva, navodi češka fondacija Nadace Neuron, koja je finansirala ekspediciju i po kojoj je jezero dobilo ime. Para je izlazila iz jame dublje od 100 metara, koju su speleolozi nazvali Atmos.
Na dnu su pronašli snažan dotok termalne vode i veliko jezero. Kako piše Live Science, istraživači su se vratili 2024. godine s 3D skenerima kako bi ga izmjerili.
Više od osam miliona litara tople vode
Mjerenja koja je objavila fondacija, obavljena mobilnim LiDAR skenerom i geodetskim snimanjem, pokazala su da je jezero dugo 138,3 metra, široko 42 metra, a obim mu iznosi 345 metara. Sadrži 8.335 kubnih metara termalne mineralne vode, odnosno oko 8,3 miliona litara. Live Science tu količinu poredi s otprilike tri i po olimpijska bazena.
Svod iznad vode je, prema navodima fondacije, tri puta veći od glavne dvorane Narodnog pozorišta u Pragu.
Fondacija ga predstavlja kao najveće podzemno termalno jezero na svijetu. Ranije se tom titulom, prema izvještaju Reutersa iz 2008. godine koji prenosi Live Science, dičilo manje jezero u pećini ispod turskih kupatila u Budimpešti. Tvrdnja da je riječ o „najvećem“ je, dakle, navod istraživača i fondacije koja je finansirala ekspediciju.
Gdje se tačno nalazi?
Kanjon Vromoner nalazi se na jugu Albanije, u blizini Leskovika i same granice s Grčkom. Kroz njega protiče rijeka Sarandaporo, koja izvire u Grčkoj i ima sliv površine 850 kvadratnih kilometara, piše Audy u francuskom speleološkom časopisu Spelunca. Na desnoj obali kanjona izbijaju termalni izvori temperature do 28 °C, dok se na lijevoj nalaze hladni kraški izvori.
Atmos nije jedina pećina u ovom krečnjačkom masivu. U Sumpornoj pećini, dugoj 520 metara, voda ima stalnu temperaturu od 27 °C, a koncentracija sumporovodika u zraku u blizini snažnih izvora dostiže 14 ppm, navode istraživači okupljeni oko rumunskog Instituta za speleologiju „Emil Racoviță“ u radu objavljenom 2024. godine u časopisu Diversity. Oni upozoravaju da ovo kraško područje još nije zaštićeno, iako su okolna područja proglašena nacionalnim parkovima.
Kiselina koja iznutra stvara pećine
Ovakve pećine ne nastaju kao većina kraških pećina, djelovanjem kišnice koja se procjeđuje s površine. Topla voda iz dubine nosi sumporovodik, koji u dodiru s kisikom stvara sumpornu kiselinu. Ona otapa krečnjak i tako proširuje podzemne dvorane. Stručnjaci ovaj proces nazivaju speleogenezom sumpornom kiselinom.
Audy je krajem 2025. godine, zajedno s hidrogeolozima s Karlovog univerziteta u Pragu te rumunskim i albanskim kolegama, u časopisu International Journal of Speleology objavio rezultate testova bojenja vode. Voda iz pećinskih jezera stigla je do svih izvora osim jednog. Zaključak istraživača je da dovodni kanali ne prenose samo čistu vodu iz dubine već mješavinu dubinske vode i vode iz jezera uzvodno.
Sistem je, dakle, povezaniji nego što bi se moglo očekivati. Ono što dospije u jedno jezero može se pojaviti na izvorima nizvodno. To je važno svugdje gdje ljudi koriste vodu iz kraških izvora za piće, pa i u našim krajevima.
Iz fondacije navode da su za ovo otkriće interesovanje pokazala i lokalna i međunarodna izdanja National Geographica. Audy je za Live Science rekao da tim želi saznati više o geologiji i biologiji ovog područja.