Novi skandalozni mural u Istočnom Sarajevu: Oslikan četnički sveštenik koji je blagosiljao oružje...
Na jednoj od stambenih zgrada u Istočnom Novom Sarajevu, nedaleko od parka Gavrila Principa, osvanuo je mural posvećen takozvanom egzodusu sarajevskih Srba od 1992. do 1996. godine. Posebnu pažnju izaziva činjenica da se na muralu nalazi lik Vojislava Voje Čarkića, pravoslavnog sveštenika koji je tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu nosio i titulu četničkog vojvode.
Čarkić, poznatiji pod nadimkom pop Žućo, bio je jedna od kontroverznih ličnosti iz vremena opsade Sarajeva. Titulu četničkog vojvode dodijelio mu je u maju 1993. godine na Romaniji Vojislav Šešelj, kasnije osuđen pred Haškim tribunalom za ratne zločine.
Sveštenik na prvim linijama
Tokom rata Čarkić nije ostao samo u okvirima vjerske službe. Bio je povezan s Vojskom Republike Srpske i boravio na njenim položajima, gdje je, prema ranijim izvještajima, blagosiljao artiljerijsko oružje i minobacače.
Upravo je artiljerijska vatra s položaja oko Sarajeva tokom gotovo četverogodišnje opsade odnijela brojne živote civila, među kojima i djece.
Posebno mračno poglavlje predstavljaju zločini počinjeni na okupiranoj Grbavici, gdje je nesrpsko stanovništvo bilo izloženo ubistvima, zlostavljanjima, progonima i drugim oblicima terora.
Nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma Čarkić se preselio u Miljeviće, na području Istočnog Sarajeva.
Njegovo pojavljivanje u Sabornoj crkvi u Sarajevu u oktobru 2021. godine, prilikom posjete patrijarha Srpske pravoslavne crkve Porfirija, izazvalo je brojne negativne reakcije.
Šta se zaista dogodilo 1996. godine?
Osim samog Čarkićevog lika, kontroverze izaziva i poruka murala, kojom se odlazak Srba iz sarajevskih naselja nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma predstavlja kao egzodus.
Podsjetimo, Dejtonskim sporazumom dogovorena je reintegracija Grbavice, Ilidže, Vogošće, Ilijaša i Hadžića u Federaciju Bosne i Hercegovine.
U mjesecima koji su uslijedili veliki broj srpskih stanovnika napustio je ova područja. Međutim, okolnosti njihovog odlaska znatno su složenije od jednostranog prikaza protjerivanja.
Tadašnje političko rukovodstvo Republike Srpske, predvođeno Radovanom Karadžićem i Momčilom Krajišnikom, aktivno je podsticalo iseljavanje, šireći strah od života pod administracijom Federacije BiH.
Organizovan je prijevoz stanovništva, a zabilježeni su i slučajevi zastrašivanja onih koji su željeli ostati. Uoči reintegracije dolazilo je do paljenja objekata i uništavanja imovine, dok su pojedini stanovnici prilikom odlaska sa sobom odnosili čak i posmrtne ostatke članova porodica.
Iako su među ljudima koji su napustili domove postojali različiti motivi, uključujući strah, propagandni pritisak i nesigurnost, historijske okolnosti ne mogu se svesti na tvrdnju da su svi bili protjerani od vlasti Federacije BiH.
Prekrajanje historije
Postavljanje murala s likom Vojislava Čarkića ponovo otvara pitanje načina na koji se u Istočnom Sarajevu obilježavaju događaji iz ratne prošlosti.
Dok se odlazak srpskog stanovništva predstavlja kroz narativ kolektivnog stradanja, izostaje širi kontekst opsade Sarajeva, progona nesrpskog stanovništva i uloge političkog i vojnog rukovodstva Republike Srpske u događajima koji su prethodili reintegraciji.
Posebno je sporno što se u takvom prikazu istaknuto mjesto daje čovjeku koji je nosio titulu četničkog vojvode i javno podržavao vojsku koja je gotovo četiri godine držala Sarajevo pod opsadom.
Umjesto suočavanja s dokumentovanim činjenicama i odgovornošću za ratne zločine, ovakvi murali dodatno produbljuju podjele i otvaraju prostor za jednostrano tumačenje jedne od najmračnijih epizoda novije historije Bosne i Hercegovine.