Evropska unija obilježava 33 godine od osnivanja, BiH još čeka prvu međuvladinu konferenciju
Evropska unija danas obilježava 33 godine od zvaničnog osnivanja, dok Bosna i Hercegovina još čeka prvu međuvladinu konferenciju i formalni početak pristupnih pregovora.
Evropska unija zvanično je uspostavljena 1. novembra 1993. godine, stupanjem na snagu Ugovora iz Mastrihta (Maastrichta), potpisanog 7. februara 1992. godine u Nizozemskoj. Tim ugovorom dotadašnja evropska ekonomska integracija prerasla je u širu političku zajednicu, uz uvođenje evropskog građanstva, zajedničke vanjske i sigurnosne politike te postavljanje temelja za ekonomsku i monetarnu uniju.
Ugovor je potpisalo 12 država, a Evropska unija danas ima 27 članica, nakon izlaska Ujedinjenog Kraljevstva 2020. godine.
Evropski put BiH
Za Bosnu i Hercegovinu, koja je u vrijeme osnivanja Evropske unije bila zahvaćena ratom, evropske integracije postale su jedno od ključnih vanjskopolitičkih opredjeljenja u poslijeratnom periodu.
Prvi značajan korak na tom putu bilo je potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju 2008. godine, koji je stupio na snagu 1. juna 2015. godine. BiH je zahtjev za članstvo podnijela u februaru 2016. godine, a Evropska komisija je u maju 2019. objavila mišljenje kojim je utvrdila 14 ključnih prioriteta u oblastima demokratije, funkcionalnosti institucija, vladavine prava, osnovnih prava i reforme javne uprave.
Evropsko vijeće dodijelilo je BiH kandidatski status u decembru 2022. godine, a u martu 2024. donijelo odluku o otvaranju pristupnih pregovora. Međutim, njihovo formalno pokretanje i dalje zavisi od ispunjavanja preostalih reformskih uslova i usvajanja pregovaračkog okvira.
Šef Delegacije Evropske unije u BiH Luigi Soreka (Soreca) upozorio je da zemlja, više od dvije i po godine nakon odluke o otvaranju pregovora, još nije ispunila pojedine ključne obaveze.
Među njima su usvajanje Zakona o sudovima BiH i Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću BiH, usklađenih s evropskim standardima, te imenovanje glavnog pregovarača koji bi predstavljao državu u pristupnom procesu.
Soreka je naveo da je BiH ostvarila određeni napredak, posebno u saradnji policijskih agencija, sigurnosti granica i upravljanju granicama, uključujući finalizaciju sporazuma s Frontexom, ali da su ključne reforme u pravosuđu i dalje nedovršene.
Upozorio je i da BiH rizikuje gubitak dodatnih 373 miliona eura iz Plana rasta za zapadni Balkan do kraja godine, nakon što su joj ranije predviđena sredstva već umanjena za 108 miliona eura.
Evropska komisija odobrila je Reformsku agendu BiH u decembru 2025. godine, čime je otvorena mogućnost korištenja do 976,6 miliona eura evropske podrške, ali isplata sredstava zavisi od ispunjavanja pravnih i institucionalnih uslova te provođenja dogovorenih reformi.
Nakon Općih izbora održanih 4. oktobra ove godine, visoka predstavnica EU za vanjske poslove i sigurnosnu politiku Kaja Kallas i evropska komesarka za proširenje Marta Kos pozvale su novoizabrane predstavnike vlasti da bez odgađanja formiraju institucije i nastave reformske aktivnosti.
U zajedničkom saopćenju naglasile su da je potrebno provesti korake predviđene preporukama Evropske komisije kako bi Vijeće EU moglo usvojiti pregovarački okvir i omogućiti održavanje prve međuvladine konferencije.
Istovremeno, Evropsko vijeće je na sastanku održanom 15. i 16. oktobra potvrdilo da proširenje ostaje geostrateško ulaganje u mir, sigurnost, stabilnost i prosperitet evropskog kontinenta, naglašavajući da napredak svake države kandidatkinje zavisi od pojedinačno ostvarenih rezultata, posebno u oblasti vladavine prava.
Šta građani već imaju od EU?
Za građane Bosne i Hercegovine proces evropskih integracija već je donio određene koristi, uključujući bezvizni režim za putovanja u šengenski prostor od decembra 2010. godine, trgovinske pogodnosti kroz Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju te mogućnosti učešća u evropskim programima poput Erasmusa+.
Međutim, članstvo u Evropskoj uniji i dalje ostaje dugoročan cilj koji zahtijeva sveobuhvatno usklađivanje domaćeg zakonodavstva s evropskim pravnim standardima, jačanje institucija i provođenje reformi.