Uzbuna u Evropi zbog posuđa koje se kod nas masovno koristi

Tefal na meti ekoloških organizacija: Traže prestanak upotrebe „vječnih hemikalija“ u posuđu

Francuska kompanija Groupe SEB, vlasnik brenda Tefal, našla se na udaru tri organizacije za zaštitu okoliša zbog upotrebe PFAS supstanci u pojedinim vrstama posuđa s neprianjajućim premazom. Riječ je o sintetičkim hemikalijama koje se izuzetno sporo razgrađuju, zbog čega su poznate i kao „vječne hemikalije“.

Organizacije ClientEarth, Générations Futures i Notre Affaire à Tous prošle sedmice uputile su kompaniji zvaničnu pravnu opomenu, tvrdeći da je njena strategija upravljanja ovim supstancama zastarjela i nedovoljna te da ne ispunjava zahtjeve francuskog zakona o odgovornosti kompanija.

„Ne treba sankcionisati samo proizvođače PFAS supstanci već i kompanije koje ih koriste u svojim proizvodima. Tako možemo pokazati da je tržište bez ovih hemikalija moguće“, izjavila je za Euronews Earth Elen Digij, advokatica za okolišno pravo iz organizacije ClientEarth.

Iz Groupe SEB poručili su da će razmotriti iznesene optužbe i, ukoliko bude potrebno, odgovoriti u skladu sa zakonom.

Slučaj dolazi u vrijeme intenzivnih rasprava u Evropskoj uniji o mogućoj zabrani PFAS supstanci, dok industrijska udruženja nastoje osigurati što više izuzetaka od novih propisa.

Šta ekološke organizacije zamjeraju proizvođaču Tefala?

Tri organizacije uputile su kompaniji formalnu pravnu opomenu, što ne znači nužno da će uslijediti tužba. Ipak, ukoliko se Groupe SEB u naredna tri mjeseca javno ne obaveže da će prestati koristiti PFAS supstance, postoji mogućnost pokretanja sudskog postupka.

Posebno problematičnim smatraju to što se u najnovijem planu kompanije, koji je obavezan prema francuskom zakonu, PTFE (politetrafluoroetilen) opisuje kao „bezopasan“, bez odgovarajućeg navođenja rizika i mjera za njihovo smanjenje.

PTFE je vrsta PFAS supstance koja se koristi u neprianjajućim premazima Tefalovog posuđa. Iz kompanije su za Euronews Earth naveli da posluju uz poštovanje francuskih i evropskih propisa te da su pod redovnim nadzorom nadležnih organa.

Jesu li Tefalovi tiganji sigurni?

PTFE, komercijalno poznat kao teflon, koristi se u brojnim proizvodima zbog otpornosti na vodu, mrlje i masnoću.

Za razliku od nekih drugih PFAS supstanci, poput PFOS-a, koji se smatra potencijalno kancerogenim, i PFOA, koji je kancerogen, PTFE nije povezan s pojavom raka. Ipak, način njegove proizvodnje i odlaganja može predstavljati problem za okoliš.

„PTFE nije toksičan. Međutim, način na koji se proizvodi i odlaže može dovesti do oslobađanja toksičnih PFAS supstanci“, objasnio je za Euronews Earth Hans Peter Arp, profesor hemije okoliša na Norveškom univerzitetu nauke i tehnologije.

Posebno je problematično spaljivanje proizvoda koji sadrže PTFE jer se tako opasne supstance mogu osloboditi u okoliš.

Arp upozorava da upotreba takvog posuđa u domaćinstvu ne mora nužno značiti direktno zagađenje prostora u kojem se koristi, ali proizvodnja i kasnije odlaganje mogu doprinijeti zagađenju drugih područja.

Prema mišljenju Elen Digij, kompanija ne uzima dovoljno u obzir šire posljedice upotrebe ovih hemikalija.

„Ako želimo razumjeti rizike povezane s PFAS supstancom poput PTFE-a, moramo posmatrati cijeli lanac proizvodnje i distribucije“, istakla je.

Groupe SEB već se ranije suočavala s kritikama. U julu 2025. godine tri francuska ekološka udruženja podnijela su tužbu protiv kompanije zbog, kako tvrde, obmanjujuće reklamne kampanje u kojoj su neprianjajući premazi Tefalovih proizvoda predstavljeni kao „bezopasni“.

Evropska unija razmatra zabranu „vječnih hemikalija“

PFAS supstance posljednjih godina nalaze se u središtu rasprava u Evropskoj uniji, koja se obavezala da će zabraniti njihovu upotrebu u proizvodima za svakodnevnu upotrebu, uz moguće izuzetke za određene sektore, poput zdravstva i odbrane.

Industrijski lobiji, međutim, nastoje osigurati što više izuzetaka od budućih propisa.

„Smanjenje izloženosti PFAS supstancama razuman je cilj, ali to se mora provesti na što odmjereniji i proporcionalniji način“, izjavio je lobista Simon Tervanj za AFP.

Zvanični prijedlog očekuje se početkom 2027. godine, dok Evropska komisija čeka konačni izvještaj Evropske agencije za hemikalije, koji bi trebao biti objavljen u decembru.

Agencija je još u martu 2026. godine procijenila da PFAS supstance predstavljaju sve veći rizik za stanovništvo i okoliš te pozvala na njihovu opću zabranu u Evropskoj uniji, uz nekoliko izuzetaka u slučajevima kada ne postoji odgovarajuća alternativa.

Kada je riječ o PTFE-u, alternative za proizvodnju posuđa već postoje. Jedna od njih je liveno željezo, koje ne sadrži PFAS i može se koristiti za izradu tiganja i drugog kuhinjskog posuđa.

Groupe SEB već proizvodi određene proizvode od ovog materijala, zbog čega ekološke organizacije smatraju da bi kompanija trebala početi planirati prelazak na alternativna rješenja.

„Ne tražimo od Groupe SEB-a da to uradi već sutra, već da isplanira ovu tranziciju kako bi zaposleni imali rezervni plan, a kompanija se mogla prilagoditi“, poručila je Digij.

Francuska već zabranila dio proizvoda s PFAS supstancama

Početkom 2026. godine Francuska je zabranila prodaju, proizvodnju i uvoz proizvoda koji sadrže „vječne hemikalije“ za koje postoje alternative.

Prvobitna verzija zakona predviđala je i zabranu posuđa s neprianjajućim premazom, ali je ta odredba kasnije uklonjena, nakon izvještaja o intenzivnom lobiranju francuskog proizvođača Tefala.