Procurio plan njemačkog kancelara: BiH bi mogla sjediti za stolom EU prije punopravnog članstva?

Njemački kancelar Friedrich Merz uputio je čelnicima Evropske unije „non-paper“ u kojem predlaže potpuno novi model proširenja Evropske unije, koji bi mogao direktno da utiče i na zemlje Zapadnog Balkana, uključujući BiH.

U dokumentu, u koji je Nova.rs imala uvid, Merz predlaže formu „pridruženog članstva“ koja bi državama kandidatima omogućila ulazak u pojedine evropske institucije i procese odlučivanja i prije formalnog članstva u EU.

Dokument, upućen predsjedniku Evropskog vijeća Antoniju Costi, predsjedniku Vijeća Evropske unije Nikosu Hristodulidesu i predsjednici Evropske komisije Ursuli von der Leyen, nastao je u trenutku kada u Bruxellesu raste frustracija zbog sporog procesa proširenja, ali i zbog rata u Ukrajini i sve snažnijeg geopolitičkog pritiska na evropski kontinent.

Merz u pismu otvoreno navodi da EU više nema vremena za odlaganje i da je potrebno pronaći „novu dinamiku“ za Ukrajinu, Moldaviju i zemlje Zapadnog Balkana, piše Nova.rs.

Već u uvodnom dijelu dokumenta njemački kancelar ocjenjuje da je proširenje EU postalo pitanje geopolitičke bezbjednosti Evrope.

„Proces proširenja traje predugo. To razumljivo izaziva frustraciju i među državama kandidatima i među državama članicama“, navodi se u dokumentu koji potpisuje Merz.

On posebno insistira na ubrzanju evropskog puta Ukrajine zbog rata sa Rusijom, ali istovremeno naglašava da novi model treba da obuhvati i zemlje Zapadnog Balkana i Moldaviju.

Njemački kancelar predlaže model koji naziva „pridruženo članstvo“, a koji bi predstavljao korak između statusa kandidata i punopravnog članstva.

Šta bi zapravo značilo „pridruženo članstvo“?

Prema prijedlogu iz „non-papera“, države kandidati dobile bi mogućnost da uđu u pojedine strukture Evropske unije i prije formalnog prijema.

To bi, između ostalog, podrazumijevalo:

Prisustvo predstavnika država kandidata na sjednicama Evropskog vijeća i Vijeća Evropske unije, ali bez prava glasa

• učešće predstavnika tih zemalja u radu Evropske komisije
• posebne predstavnike u Evropskom parlamentu bez prava glasanja
• postepeno uključivanje u pravni sistem Evropske unije
• djelimičan pristup evropskim fondovima i zajedničkom tržištu
• jače bezbjednosne garancije i bliže usklađivanje sa spoljnom politikom Evropske unije

Merz naglašava da se ne bi radilo o „olakšanom članstvu“, već o političkom i institucionalnom približavanju koje bi zemljama kandidatima omogućilo da mnogo ranije postanu dio evropskih procesa.

Poseban model za Ukrajinu, ali i poruka za Zapadni Balkan

U dokumentu se jasno navodi da je prijedlog prvenstveno motivisan ratom u Ukrajini, ali Merz insistira da to ne smije da uspori evropski put država Zapadnog Balkana. Naprotiv. Njemački kancelar piše da Evropska unija mora da ostane pri obećanju datom zemljama regiona još na Solunskom samitu 2003. godine.

„Treba da tražimo inovativna rješenja i za zemlje kandidate koje se već dugo pripremaju za članstvo i da ubrzamo i njihov pristupni proces“, navodi Merz.

U nastavku predlaže da i zemlje Zapadnog Balkana dobiju privilegovan pristup evropskom tržištu i bliže veze sa evropskim institucijama i prije formalnog članstva.

To bi moglo da znači da bi Bosna i Hercegovina, Srbija, Crna Gora, Sjeverna Makedonija, Albanija i Kosovo mnogo ranije bile uključene u dio procesa odlučivanja unutar Evropske unije.

EU–Western Balkans Summit in Brussels

U završnom dijelu dokumenta njemački kancelar upozorava da bi nastavak sporog procesa proširenja mogao dodatno da oslabi evropski uticaj na kontinentu.

On navodi da bi novi model mogao da posluži kao snažan politički signal državama kandidatima, ali i da podstakne nove reforme u tim zemljama.

Merz predlaže i formiranje posebne radne grupe koja bi razradila detalje novog modela i omogućila brzo političko usaglašavanje unutar Evropske unije.

„I Ukrajina i ostali kandidati moraju što prije da osjete konkretne koristi približavanja Evropskoj uniji“, zaključuje njemački kancelar u dokumentu.