Stiven Hoking je pred smrt ostavio 4 upozorenja za čovječanstvo: Dva su se već ostvarila

Pred kraj života Hoking je često govorio o potencijalnim opasnostima koje bi mogle ugroziti čovječanstvo.

Život Stivena Hokinga djeluje kao da je bio obilježen simbolikom još od samog početka. Rođen je 8. januara 1942. godine u Oksfordu, tačno na 300. godišnjicu smrti Galilea Galileja. Sedamdeset šest godina kasnije, napustio je ovaj svijet 14. marta 2018. godine – na rođendan Alberta Ajnštajna. Ove neobične podudarnosti često se spominju kao svojevrsni simbolički okvir života čovjeka koji je postao jedan od najznačajnijih naučnika modernog doba.

Ipak, njegova priča nije samo priča o briljantnom fizičaru i kosmologu. To je i priča o nevjerovatnoj hrabrosti, istrajnosti i snazi duha. Iza slike naučnika u invalidskim kolicima, koji je uz pomoć kompjuterskog glasa objašnjavao tajne kosmosa, krije se život pun dramatičnih preokreta, ličnih borbi i naučnih trijumfa.

Porodica i djetinjstvo: Okruženje koje je oblikovalo budućeg naučnika
Stiven Vilijam Hoking rođen je u porodici u kojoj su znanje i radoznalost bili dio svakodnevice. Njegov otac Frenk Hoking bio je ugledni istraživač tropskih bolesti, dok je majka Izabel radila kao sekretarica na medicinskom fakultetu. Oboje su diplomirali na Oksfordu i od najranijeg djetinjstva podsticali intelektualnu radoznalost svoje djece.

Godine 1950. porodica se preselila u grad Sent Olbans. Njihov način života mnogima je djelovao neobično: za stolom bi često vladala potpuna tišina jer je svako bio udubljen u knjigu, a porodica je putovala starim, preuređenim londonskim taksijem.

Iako je odrastao u izrazito intelektualnoj atmosferi, Stiven u školi u početku nije bio naročito uspješan učenik. Sam je kasnije govorio da je u prvoj godini bio među posljednjima u razredu. Njegove ocjene dugo nisu bile zavidne, ali su nastavnici primjećivali njegovu znatiželju i specifičan način razmišljanja. Upravo zbog toga dobio je nadimak „Ajnštajn“.

Njegova prava interesovanja nalazila su se izvan školskih udžbenika. S prijateljima je pravio modele aviona i čamaca, eksperimente s vatrometom i razne mehaničke uređaje. Zajedno s profesorom matematike Dikranom Tahtom napravio je čak i jednostavan računar od starih telefonskih dijelova, satova i raznih elektronskih komponenti.

Studije u Oksfordu: Početak naučnog puta
Hokingov otac želio je da njegov sin studira medicinu, ali Stivena su više privlačila pitanja o prirodi univerzuma. Pod utjecajem svog profesora matematike odlučio je da se posveti matematici i fizici.

Pošto se čista matematika nije predavala na Univerzitetskom koledžu u Oksfordu, koji je pohađao i njegov otac, Hoking je izabrao fiziku i hemiju. Sa samo 17 godina, 1959. godine, dobio je stipendiju i postao student Oksforda.

U prvim godinama studija nije bio naročito opterećen učenjem. Kasnije je priznao da je tokom tri godine studiranja proveo manje od hiljadu sati nad knjigama jer mu je gradivo djelovalo previše lako. Međutim, tokom tog perioda postao je aktivan u studentskom životu. Bio je član veslačkog kluba i kao kormilar stekao reputaciju hrabrog, ponekad i riskantnog takmičara.

Po završetku studija upisao je doktorske studije iz kosmologije na Kembridžu, gdje je započeo ozbiljno proučavanje teorije relativnosti i strukture univerzuma.

Dijagnoza koja je promijenila sve
U vrijeme kada je započeo postdiplomske studije, Hoking je počeo primjećivati neobične simptome. Postajao je nespretan, povremeno bi padao bez očiglednog razloga, a govor mu je postajao sve nerazgovjetniji.

Godine 1963, sa samo 21 godinom, dijagnosticirana mu je amiotrofična lateralna skleroza (ALS), progresivna neurodegenerativna bolest. Ljekari su mu tada davali svega dvije godine života.

Ova vijest ga je duboko pogodila i neko vrijeme je bio u depresiji. Međutim, upravo u tom periodu upoznao je Džejn Vajld, studenticu lingvistike. Njihova veza i planovi za brak dali su mu novu snagu i razlog da nastavi dalje.

Kako je Džejn kasnije govorila, Hoking je tada donio jednostavnu odluku: da živi. Uprkos prognozama ljekara, nastavio je rad na svojoj disertaciji i postepeno se vratio nauci.

Naučni uspon uprkos bolesti
Dok je bolest polako napredovala, Hokingova naučna karijera doživljavala je ogroman uzlet. Njegov mentor bio je poznati kosmolog Denis Skiama, koji ga je upoznao s matematičarem Rodžerom Penrouzom.

Zajedno su razvijali ideje o nastanku univerzuma. Hoking je u svojoj doktorskoj disertaciji pokazao da prostor i vrijeme moraju imati početak – kosmičku singularnost, što je dodatno potvrdilo teoriju Velikog praska.

U međuvremenu je zasnovao porodicu. S Džejn je dobio troje djece: Roberta, Lusi i Timotija.

Godine 1970. došao je do važnog otkrića o crnim rupama: površina njihovog horizonta događaja nikada se ne smanjuje. To ga je dovelo do revolucionarne ideje iz 1974. godine – da crne rupe zapravo emituju energiju, proces koji je kasnije nazvan Hokingovo zračenje.

Ovo otkriće povezalo je kvantnu mehaniku i opću relativnost, dvije ključne teorije fizike, i donijelo mu svjetsku slavu.

Godine 1979. postao je Lukasijanski profesor matematike na Kembridžu – jedno od najprestižnijih akademskih mjesta koje je nekada držao i Isak Njutn.

„Kratka istorija vremena“ i svjetska slava
Godine 1985. Hoking je tokom putovanja u Ženevu obolio od teške upale pluća. Da bi mu spasili život, ljekari su morali izvršiti traheotomiju, nakon čega je trajno izgubio sposobnost govora.

Zahvaljujući inženjerima i prijateljima, dobio je specijalni sintetizator govora povezan s njegovim invalidskim kolicima. Taj elektronski glas postao je njegov zaštitni znak.

Uprkos svim ograničenjima, nastavio je raditi. Godine 1988. objavio je knjigu „Kratka istorija vremena“, u kojoj je širokoj publici objasnio osnovne ideje kosmologije – od Velikog praska do crnih rupa.

Knjiga je postala svjetski bestseler i provela je čak 237 sedmica na listi najprodavanijih knjiga lista Sunday Times. Hoking je od naučnika postao globalna kulturna ikona.

Pojavljivao se u brojnim dokumentarnim filmovima, gostovao u serijama poput „Simpsonovih“ i „Zvjezdanih staza“, a njegov glas se čak našao i na jednom albumu grupe Pink Flojd.

Posljednje godine života
Uprkos sve težem zdravstvenom stanju, Hoking je nastavio raditi i učestvovati u naučnim raspravama. Čak je 2007. godine ispunio jedan od svojih snova – letio je avionom u uslovima bestežinskog stanja.

Godine 2009. napustio je mjesto Lukasijanskog profesora, ali je nastavio istraživački rad na Kembridžu.

Često je govorio o velikim izazovima koji čekaju čovječanstvo – klimatskim promjenama, razvoju vještačke inteligencije i potrebi da ljudi jednog dana koloniziraju druge planete kako bi osigurali opstanak civilizacije.

Stiven Hoking preminuo je 14. marta 2018. godine u 76. godini života, nakon što je s ALS-om živio više od pola stoljeća – daleko duže nego što su ljekari predviđali.

Njegov pepeo sahranjen je u Vestminsterskoj opatiji u Londonu, pored grobova Isaka Njutna i Čarlsa Darvina.

Naslijeđe koje je promijenilo način na koji gledamo univerzum
Hokingovo naslijeđe daleko prevazilazi njegove naučne teorije. On je pokazao da ljudski um može nadvladati čak i najteža fizička ograničenja.

Njegova istraživanja o singularnostima, crnim rupama i strukturi univerzuma promijenila su modernu kosmologiju, ali je možda još važnije to što je inspirirao milione ljudi širom svijeta.

Njegov kompjuterski glas postao je simbol znanja, radoznalosti i ljudske upornosti – dokaz da granice tijela ne moraju biti granice uma.

Hokingova upozorenja o budućnosti čovječanstva
Pred kraj života Hoking je često govorio o potencijalnim opasnostima koje bi mogle ugroziti čovječanstvo. Među najvećim rizicima koje je isticao bili su:

-nuklearni rat
-stvaranje genetski modificiranih virusa
-globalno zagrijavanje
-razvoj vještačke inteligencije koja bi mogla nadmašiti čovjeka

Ipak, govorio je i o jednoj optimističnijoj mogućnosti: da će se čovječanstvo okrenuti stvaranju, razvoju nauke i istraživanju svemira te jednog dana naseliti druge planete.

Iako je smatrao da je to najteži put, vjerovao je da je upravo on jedini koji može osigurati dugoročnu budućnost ljudske civilizacije.