Prijelomni dan u Evropi: Amerika okreće leđa, zapadni savez na aparatima - "Kucnuo je čas odluke"

Svijet se okrenuo naglavačke otkako je prije nešto više od godinu dana u Bijelu kuću ušao Donald Trump, a transatlantski odnosi nalaze se u najdubljoj krizi dosad. Za razliku od ranijih godina, kada su glavne teme bile Rusija ili Kina, ovog puta u fokusu su Sjedinjene Američke Države. Zbog toga se očekuje da će ovogodišnja Minhenska sigurnosna konferencija biti jedna od ključnih — iako sam Trump, čije odluke dominiraju agendom, neće prisustvovati.

Konferencija se održava od 13. do 15. februara u hotelu Bayerischer Hof, tradicionalnom mjestu okupljanja svjetskih političkih lidera.

Mjesto prelomnih trenutaka

Kroz godine, Minhen je postao poprište važnih političkih prekretnica. Prije skoro dvije decenije, ruski predsjednik Vladimir Putin je upravo na toj konferenciji javno osporio američku hegemoniju i unipolarni svjetski poredak, otvarajući novo poglavlje konfrontacije Moskve i Zapada.
„Širenje NATO nema nikakve veze s modernizacijom saveza, već je provokacija koja smanjuje međusobno povjerenje“, rekao je tada Putin.

Ovog puta – Amerika u centru pažnje

Glavna tema sada nisu ni Rusija ni Kina, već Sjedinjene Američke Države. Od trenutka kada je potpredsjednik SAD-a J.D. Vance prošle godine u Minhenu oštro kritikovao Evropu zbog migracija i slobode govora, tvrdeći da „najveća prijetnja kontinentu dolazi iznutra“, Trumpova administracija potpuno je promijenila globalni poredak.

Transatlantski odnosi su toliko poljuljani da se postavlja pitanje — mogu li se uopće popraviti?

Kažnjavajuće carine, hapšenje predsjednika Nicolás Maduro, pritisci prema Grenlandu i Danskoj, sporna politika o „nestanku Evrope“, te stalne prijetnje izlaskom iz NATO-a, samo su dio razloga zbog kojih se konferencija smatra presudnom za budućnost savezništva.

Era rušilačke politike

Prema izvještaju organizatora konferencije, svijet je ušao u eru „rušilačke politike“ koju predvodi američki predsjednik.„Više od 80 godina nakon što je stvoren, poslijeratni međunarodni poredak pod američkim vođstvom sada je u fazi razaranja“, navodi se u izvještaju.

Trump se opisuje kao „najmoćniji među onima koji sekirom udaraju po pravilima i institucijama“, a njegov pristup navodno prijeti raspadu saveza i međunarodnih normi, stvarajući svijet „zasnovan na transakcionim, a ne principijelnim odnosima“.

Ko dolazi u Minhen

Na konferenciji će učestvovati više od 50 šefova država i vlada, te preko 1.000 učesnika iz 120 zemalja, među kojima:

• Friedrich Merz,
• Wang Yi,
• Volodimir Zelenski,
• Mark Carney,
• Svetlana Tihanovska.

Američku delegaciju predvodi Marco Rubio, zajedno s više od 50 članova Kongresa, uključujući Christopher Landau, koji je ranije optužio Evropu da „potkopava sigurnost SAD-a“.

AfD pozvana, Vance izostaje

Po prvi put nakon dvije godine, na skup je pozvana i Alternativa za Njemačku (AfD), ali njihovi predstavnici neće govoriti.
Potpredsjednik SAD-a J.D. Vance neće prisustvovati konferenciji, što brojni evropski diplomati smatraju „olakšanjem“ jer bi njegovo prisustvo dodatno zaoštrilo odnose.

Evropa traži novo mjesto u svijetu

Dok se Washington fokusira na unutrašnju politiku, Evropa sve češće govori o potrebi veće samostalnosti.

Švedska, Norveška, Njemačka i Holandija već vode razgovore o evropskom nuklearnom odvraćanju, a europske zemlje rade na ojačavanju multilateralnih institucija poput Svjetska zdravstvena organizacija, koju su SAD ranije napustile.

List The Hill piše da Evropa ne želi zamijeniti SAD kao hegemonu silu, već spriječiti kolaps sistema, jačanjem NATO-a kroz evropsko vođstvo, podrškom Ukrajini i smanjenjem ovisnosti o američkoj politici.

Zelenski: Evropa ne smije popuštati

Predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski izjavio je uoči konferencije da bi pokušaji Evrope da sama uspostavi dijalog s Rusijom mogli biti iskorišteni da se ponizi Evropska unija.
„Zajedno su Amerika i Evropa nesumnjivo snažnije“, poručio je Zelenski.