Bosanske piramide ponovo tresu javnost: Nalaz kod Visokog mogao bi biti star više od 19.000 godina
Duboko ispod područja Visokog nalaze se strukture čija bi starost, ako se nova datiranja potvrde, mogla otvoriti velika pitanja o prahistoriji. Nova istraživanja iz podzemnog kompleksa Ravne ukazuju na periode koji sežu duboko u posljednje ledeno doba.
Nova istraživanja iz Visokog u Bosni i Hercegovini privukla su veliku pažnju. Prema tvrdnjama istraživača, datiranja uzoraka iz podzemnog kompleksa Ravne sežu desetinama hiljada godina u prošlost, piše austrijski Kosmo.at.
Ako bi se zaključci potvrdili dodatnim nezavisnim istraživanjima, nalazi bi mogli imati značaj koji daleko prelazi granice Bosne i Hercegovine.
Rasprava o takozvanim Bosanskim piramidama kod Visokog traje već više od dvije decenije. Dok ih pojedini istraživači smatraju jednim od najzagonetnijih arheoloških fenomena u Evropi, brojni arheolozi i geolozi tvrde da se radi o prirodnim brdskim formacijama koje su pogrešno protumačene kao piramide.
Nove naučne publikacije objavljene tokom 2025. i 2026. godine ponovo su pokrenule raspravu.
Datiranja sežu u ledeno doba
Ovoga puta u centru pažnje nije nadaleko vidljiva Bosanska piramida Sunca, nego struktura duboko pod zemljom – tunelski kompleks Ravne 3.
Tamo je otkriven zid građen tehnikom suhozida, iznad kojeg su se tokom vremena formirali stalagmiti. Upravo bi te mineralne naslage mogle pružiti informacije o tome koliko je struktura stara.
Sloj stalagmita neposredno iznad zida analiziran je metodom uranij-torij, a njegova starost procijenjena je na 19.000 ± 1.000 godina.
Argument istraživača glasi: ako je stalagmit mogao početi nastajati tek nakon što je zid ispod njega već postojao, onda bi sam zid morao biti najmanje toliko star ili još stariji.
Još veću pažnju privlači drugo istraživanje. Uzorak iz speleotemske naslage u kompleksu Ravne 3, analiziran metodom radiokarbonskog datiranja, dao je procijenjenu starost od 26.200 ± 250 godina prije sadašnjosti.
Ta vrijednost predlagana je i u ranijim istraživanjima, a ponovo se pojavljuje i u novijim radovima.
Za poređenje, Keopsova piramida u Gizi izgrađena je prije približno 4.500 godina.
Ako bi se dokazalo da su ljudi u Ravnama još prije 19.000 ili čak više od 20.000 godina gradili složene podzemne strukture, između njih i egipatskih piramida postojala bi vremenska razlika od više hiljada godina.
Prije oko 19.000 godina Evropa se još nalazila pri kraju posljednjeg ledenog doba, a ljudi su uglavnom živjeli kao lovci i sakupljači. Monumentalna arhitektura ili složeni podzemni građevinski poduhvati iz tog perioda nisu dio trenutno prihvaćenog historijskog i arheološkog okvira.
Rad o kompleksu Ravne 3 objavljen 2025. godine zbog toga nalaze tumači kao mogući trag paleolitskog inženjerstva i govori o potencijalno potpuno novoj kategoriji prahistorijske podzemne arhitekture.
U januaru 2026. godine objavljeno je da su rezultati dugogodišnjeg istraživačkog projekta u međuvremenu predstavljeni u šest različitih međunarodnih stručnih časopisa.
Među njima su Journal of Interdisciplinary History and Human Societies (2025), Acta Scientific Environmental Science (2025), Applied Journal of Earth and Environmental Research (2025), Journal of Environment and Biological Science (2025), Advances in Anthropology (2026) i Archaeological Discovery (2026).
Osmanagic, međutim, naglašava da time rasprava nije završena. Rezultate tek trebaju potvrditi daljnja istraživanja.
Naučnici upozoravaju na ograničenja
Koliko god navedene brojke zvučale spektakularno, starost uzorka od 26.200 godina sama po sebi ne znači da su proučavane strukture napravili ljudi.
Mineralne naslage također nisu automatski dokaz starosti takozvanih Bosanskih piramida.
Ključna je stratigrafska povezanost nalaza – odnosno pitanje da li je određeni zid zaista stariji od mineralnih slojeva koji se nalaze iznad njega i, što je još važnije, da li je zid uopće rezultat ljudske aktivnosti.
Za 2026. godinu planirana su dodatna arheološka i geofizička istraživanja na području Visokog.
Krajem jula u istraživačkom programu fondacije bila je, između ostalog, višednevna geofizička analiza tumulusa u Vratnici koju je trebala provesti beogradska kompanija Geodron.
Istovremeno traje i naučna analiza šireg područja.
GIS i LiDAR analiza objavljena u julu 2026. godine proučava, između ostalog, geometrijske odnose između nekoliko karakterističnih uzvišenja i nalazišta u okolini Visokog.
Važno je da sama studija navodi izričito ograničenje: nazivi poput Piramide Sunca, Piramide Mjeseca ili Piramide Zmaja u tom radu koriste se isključivo kao geografski nazivi. Oni sami po sebi nisu dokaz da su te formacije napravili ljudi.
Tezu da su karakteristična brda kod Visokog zaista vještački izgrađene piramide već godinama uglavnom odbacuje etablirana arheološka i geološka zajednica.
Ranija istraživanja zaključila su da je Visočica prirodna geološka formacija sastavljena od sedimentnih stijena. Evropsko udruženje arheologa također je još ranije oštro kritikovalo hipotezu o piramidama.
To, međutim, ne znači automatski da je svaki nalaz u tunelskom sistemu Ravne bez naučnog značaja.
Ključno pitanje ostaje isto: koji se nalazi zaista mogu povezati s ljudskim djelovanjem i iz kojeg perioda potječu?
Upravo bi nova datiranja mogla pomoći u traženju odgovora na to pitanje.
