Kontinent se doslovno cijepa: naučnici objašnjavaju šta nas čeka u budućnosti
Afrika se, u geološkom smislu, zaista “cijepa” – ali ne onako kako to zvuči u naslovima. Riječ je o dugotrajnom procesu kretanja tektonskih ploča, koji se dešava veoma sporo, ali je mjerljiv i vidljiv kroz rasede, potrese i vulkansku aktivnost. Glavni akter ove priče je Istočnoafrički rift, ogromna zona pukotina i rasjedanja koja se proteže hiljadama kilometara, od područja Afar prema jugu, kroz više zemalja istočne Afrike.
Šta se zapravo dešava ispod površine
Tektonske ploče su velike “ploče” Zemljine kore koje se kreću na plastnijem sloju ispod njih. U istočnoj Africi se afrička ploča postepeno razdvaja na dvije velike cjeline: Nubijsku i Somalijsku ploču. Kako se one razmiču, kora se stanjuje, puca i tone, pa nastaje niz dolina, rasjeda i jezera. Zbog tog “razvlačenja” kore česti su zemljotresi, a na određenim mjestima i vulkanska aktivnost.
Zašto se govori o novom okeanu
Ako se razmicanje nastavi dovoljno dugo, u jednom trenutku će se područje raseda toliko spustiti i otvoriti da morska voda počne ulaziti i popunjavati novu udolinu. U dalekoj budućnosti, to bi moglo rezultirati stvaranjem novog okeanskog basena, slično kao što su u geološkoj prošlosti nastali Crveno more i Adenski zaliv, koji su takođe povezani s razmicanjem ploča.
Koliko brzo “puca” kontinent
Ovo je ključna stvar koju naslovi često prećute: proces je spor i mjeri se milimetrima do nekoliko centimetara godišnje, zavisno od tačne lokacije i metoda mjerenja. Znači, ne radi se o scenariju koji će se desiti “sutra” ili “za nekoliko godina”, nego o promjeni koja se odvija kroz stotine hiljada i milione godina. Povremeni “dramatični” događaji, poput pojave većih pukotina nakon potresa ili kiša, jesu realni, ali su lokalni i dio normalne dinamike rift-zona.
Šta to znači za ljude danas
Najveći praktični uticaj danas nije stvaranje okeana, nego povećana seizmička i vulkanska aktivnost u određenim područjima. To znači da su za neke regije važni bolji monitoring zemljotresa, planiranje infrastrukture i procjena rizika pri gradnji. Rift-zona, s druge strane, donosi i benefite: geotermalnu energiju, plodna vulkanska tla i bogatu geološku raznolikost.
Zaključak
Da, kontinent se “cijepa”, ali to nije apokaliptičan događaj – to je prirodan proces koji se stalno dešava na Zemlji. Afrika danas pokazuje jednu od najzanimljivijih faza tektonike: razmicanje kore, stvaranje novih rasjeda i postepenu transformaciju reljefa. Novi okean je teorijski moguć ishod, ali u vremenskoj skali koja se mjeri milionima godina, ne ljudskim životnim vijekom.
