Objavljena mapa Evrope: Preko Srbije piše 1.565, Hrvatske 2.124, a BiH 1.539
Društvenim mrežama kruži istorijska mapa koja na prvi pogled objašnjava zašto je ekonomska slika Evrope danas upravo ovakva.
Radi se o prikazu bruto domaćeg proizvoda (BDP) po glavi stanovnika iz 1890. godine, izraženog u američkim dolarima iz 2017. godine.
Podaci koje je objavio portal Brilliant Maps, zasnovani na istraživanjima ekonomskih istoričara, otkrivaju duboke korijene jaza između Zapada i Balkana. Brojke sa kraja 19. stoljeća pokazuju koliko su današnje razlike zapravo stare.
Regionalni poredak: Balkan na začelju
Dok su se zapadne sile ubrzano industrijalizirale, naš region je krajem 19. stoljeća bio pretežno agrarna periferija. Precizni podaci za naš prostor:
Hrvatska (2.124 $): Kao dio Austro-Ugarske, Hrvatska je tada stajala najbolje u okruženju. Razvoj je bio vidljiv u urbanim centrima i u blizini velikih jadranskih luka poput Trsta i Rijeke, koje su tada bile ključne trgovačke tačke monarhije, dok je unutrašnjost Hrvatske i dalje snažno zavisila od poljoprivrede.
Srbija (1.565 $): Mlada kraljevina se borila sa hroničnim nedostatkom kapitala. Iako je bila ispred BiH, Srbija je tek započinjala put ka modernoj ekonomiji, izvozeći uglavnom sirovine i stoku.
Bosna i Hercegovina (1.539 $): Ova brojka stavlja tadašnju BiH na samo dno evropske ljestvice. Austrougarska uprava je tek počela eksploataciju rudnih bogatstava i gradnju osnovnih puteva, dok je nepismenost bila ogromna.
Crna Gora (cca 1.100 $): Iako se podaci često procjenjuju unutar balkanskog prosjeka, Crna Gora je zbog nepristupačnog terena i stalnih ratova za oslobođenje bila ekonomski najizolovanija.
Ko su bili evropski giganti i zašto?
Mapa jasno dijeli Evropu na tri brzine. Evo ko je vladao kontinentom i na čemu je zasnivao svoje bogatstvo:
1. Nedostižni lideri: Velika Britanija i Švajcarska
Ujedinjeno Kraljevstvo (6.429 $): Apsolutni vladar svijeta. Njihovo bogatstvo dolazilo je iz ogromnog kolonijalnog carstva, dominacije na morima i činjenice da su bili „radionica svijeta“.
Švajcarska (6.307 $): Možda najveće iznenađenje za laike. Švajcarska je već tada bila visokorazvijena zahvaljujući preciznoj mehanici (satovi), ranoj tekstilnoj industriji i specifičnom bankarskom sektoru koji je počeo cvjetati.
2. Industrijsko jezgro: Belgija, Holandija i Nemačko Carstvo
Belgija (4.752 $): Prva zemlja na kontinentu koja je potpuno prihvatila britanski model industrijske revolucije. Rudnici uglja i čeličane učinili su je izuzetno bogatom.
Holandija (danas Nizozemska) (4.215 $): Svoje bogatstvo temeljila je na globalnoj trgovini i poljoprivredi visokog prinosa.
Nemačko Carstvo (3.832 $): U to vrijeme Nemačka je bila sila u usponu, ulažući ogromna sredstva u nauku, hemijsku industriju i modernu vojsku.
3. Srednji sloj: Francuska i Skandinavija
Francuska (3.535 $): Iako moćna, Francuska je imala sporiji demografski rast i veliki udio seoskog stanovništva, što ju je držalo iza Britanije.
