Evo šta BiH čuva u "trezoru sudnjeg dana" na Arktiku

Predsjednik Hrvatske Zoran Milanović izazvao je reakciju u Norveškoj izjavom da bi Sjedinjenim Američkim Državama Svalbard bio strateški korisniji od Grenlanda.

Norveško ministarstvo vanjskih poslova reagovalo je poručivši da je Svalbard dio Norveške te da se geografski i politički ne može porediti s Grenlandom.

Ipak, činjenica je da Svalbard ima strateški značaj za cijeli svijet. Upravo na ovom arktičkom arhipelagu nalazi se takozvani "trezor Sudnjeg dana", a tamo se čuva i dio genetičkog blaga Bosne i Hercegovine, piše N1.

Svalbard je arktički arhipelag smješten na pola puta između sjeverne Norveške i Sjevernog pola, poznat po ekstremnim klimatskim uslovima i trajno zaleđenom tlu.

Iako se nalazi duboko u Arktiku, područje oko Svalbarda ima blaže uslove u odnosu na druga područja iste geografske širine, zahvaljujući Sjevernoatlantskoj struji, ogranku Golfske struje, zbog koje more oko arhipelaga ostaje znatno manje zaleđeno i povremeno plovno.

Posebnost Svalbarda leži i u Svalbardskom sporazumu iz 1920. godine, kojim je Norveška dobila puni suverenitet nad arhipelagom, ali uz jasno definisana prava svih država potpisnica na obavljanje ekonomskih aktivnosti pod jednakim uslovima. Sporazum predviđa i demilitarizaciju arhipelaga. Ova jedinstvena pravna pozicija često stavlja Svalbard u fokus međunarodnih i geopolitičkih rasprava, posebno u kontekstu Arktika kao strateškog prostora.

Zašto je Svalbard važan cijelom svijetu?
Osim geopolitičkog značaja, Svalbard je dom jedne od najvažnijih institucija za budućnost čovječanstva - Svalbardskog globalnog skladišta sjemena, poznatog kao "trezor Sudnjeg dana".

Objekat, smješten duboko u arktičkoj stijeni, služi kao globalna rezervna arhiva genetičkih resursa biljaka iz cijelog svijeta. Njegova svrha je očuvanje sjemena u slučaju ratova, klimatskih promjena, prirodnih katastrofa ili nestanka nacionalnih i regionalnih banaka gena.

Ključna prednost Svalbarda kao lokacije za ovu instituciju jeste prirodna hladnoća i stabilnost arktičkog permafrosta, što omogućava dugoročno skladištenje sjemena na temperaturi od -18 do -20 stepeni Celzijusa, uz minimalne energetske potrebe. Norveška finansira i održava infrastrukturu skladišta, dok u međunarodnom upravljanju i podršci učestvuje i organizacija Global Crop Trust, zajedno s brojnim državama i naučnim institucijama.

Šta Bosna i Hercegovina čuva na Arktiku?

Među državama koje su povjerile dio svog genetičkog blaga ovom arktičkom trezoru nalazi se i Bosna i Hercegovina. Nedavno su uzorci sjemena tradicionalnih i autohtonih biljnih kultura iz BiH poslani na čuvanje u Svalbard.

Riječ je o pšenici, ječmu, zobi, kukuruzu, grahu, paradajzu, paprici, tikvi, suncokretu, sirku i drugim kulturama, ali ne bilo kojim sortama. U Svalbard su poslani isključivo autohtoni i tradicionalni uzorci, karakteristični za bosanskohercegovačke krajeve, a ne introducirane ili industrijske sorte.

Ovaj posao rezultat je dugogodišnjeg rada naučnika s Poljoprivredno-prehrambenog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, uz podršku Vlade Norveške i Nordijske banke gena. Aktivnosti na formiranju domaće banke gena započete su prije više od dvije decenije, s ciljem očuvanja genetičke raznolikosti i zaštite domaćih kultivara od nestanka.

U Svalbardskom globalnom skladištu sjemena danas se čuvaju milioni uzoraka sjemena najvažnijih poljoprivrednih kultura iz cijelog svijeta - od pšenice, riže, kukuruza i ječma, do graha, leće, povrća i uljarica poput suncokreta. Poseban naglasak stavljen je na očuvanje autohtonih i tradicionalnih sorti, koje imaju izuzetnu genetičku vrijednost za budućnost globalne poljoprivrede.